(2) PLAATJIE – GEWAARDEERDE GRIEKWA KAPTEIN
Daar waar die Kuruman rivier onder die vallei vloei, tussen die heuwels van die Leeukuil, is ‘Klaarwater’ geleë. Daar waar ou tradisies voort leef in die verhale van die ou mense, ja daar woon ‘n Griekwa-stam. Onder hulle was die erfeniswette so diep ingebed en nasie trots was duidelik sigbaar, geen wonder dat hulle die dorp se naam verander het na Griekwastad.
Daar het ‘n Griekwa genaamd Plaaitjie gebly as ‘n geagte hoof van die gemeenskap. Plaaitjie was ‘n man van statuur, ‘n Kawaub, ‘n kaptein onder sy mense. Sy Kapteins huis was ‘n eenvoudige woonplek, maar die rykdom kon jy letterlik hoor, die gelag van sy kinders, die gemoe van sy beeste en geblêr van sy trop skape.
Die erfenisreëls was in die Plaaitjie se lewe gegraveer. Terwyl hy na sy beeste en skaap omsien, het hy geweet dat as hy sou heengaan, sy oudste seun alles sou erf – die beeste wat onder die Griekwa-son wei, die skape wat skuiling soek in die skadu, en selfs die kosbare krale, die versierings wat die vroue in die stam dra. Sy dogters, alhoewel met liefde gekoester, sou geen deel ontvang nie.
In die aande, by die geselligheid van die kampvuur, het Plaaitjie stories met sy kinders gedeel en hulle die wysheid van hul voorouers ingeprent. Dit was gepas aan tradisie, fabels van wilde diere en Griekwa heldedade. Die oudste seun veral, het aandagtig geluister, want een dag sou die leierskap se springbok vel op sy skouers val.
Soos tyd nou maar altyd ook sy onsmaaklikheid bring, het tragedie die kraal getref. Plaaitjie het sy laaste asem uitgeblaas en met sy laaste asem sy oudste seun getaak om die ingewikkelde leierskap erfenis oor te vat. Die stam het gerou, Sanna sy vrou het haarself met as besmeer en twee dae en twee nagte in haar kamer gebly terwyl die Griekwa volk geweeklaag het met sang en roudans rituele. Sy seun het gesorg dat hy met waardigheid begrawe word. Sy oudste seun Ghaap – een van ’n tweeling – was nou die nuwe kaptein, en het die verantwoordelikhede gedra wat aan hom toevertrou is deur beide sy vader en tradisie.
As kaptein het hy die sinew-koord om sy regterarm en Springbokvel mantel met waardigheid gedra, ‘n simbool van sy gesag. Die kraal het aangepas aan die veranderende winde van leierskap, want die oudste seun het die baken geword wat die stam deur die uitdagings van die lewe gelei het.
Die Griekwas se lewe was altyd in delikate balans, ‘n dans tussen tradisie en oorlewing. Moeders het hulle besittings behou, en dogters het doekgoed en huisraad ontvang as hulle trou. Die voortsetting van leierskap het in ’n liniere (reguit) manlike lyn gevloei, ‘n getuienis van die kulturele karos wat hulle saamgebind het.
In die stilte van hul ouerhutte, weg van die geraas van die kraal, het die jongmense die maniere van hul mense geleer. Rondom die vuur het die oudstes hulle fabels en ou stories vertel en sodoende, kennis en tradisie oorgedra. Namate hulle gegroei het, het hulle ook die hok toe en ander kuturele inisiasie-rites ondergaan, en hulle het groot mense geword in die oë van hul gemeenskap.
En so het, in die uitgestrekte gebied van die Griekwa landskap, het die siklusse voortgegaan – die slagting van bokke en skape, die oorgang van leierskap. Die sinew-koord, wat met trots deur elke kaptein gedra was, het verhale van die verlede gefluister, ‘n draad wat die Griekwas deur die eeue verbind het.
Volgende keer dit wat ek vendag oorgeslaan her … Die sinew- koord stryd tussen Ghaap en Boegoe