MY SIEKTES – WAT IS ’N BEROERTE?
INLEIDING
Twee jaar en nege maande (Oktober 2021) gelede het my lewe ‘n onverwagte omweg geneem. Ek was besig om ’n preek vir die Sondag voor te berei, toe kry ek ’n beroerte. Asof dit nie al is het ek weer een gekry (Desember 2023), die beroertes het die landskap van my bestaan onherroeplik verander. Die impak was erg, ek wou nog in die kerk werk, maar helaas was my fisiese gesondheid totaal verander, my spraak is aangetas, ek het weing balans en my emosionele welstand was lank beroerd. Ek het gevoel asof ek stuurloos was, asof die kompas wat my lewe lei, versteur is en my in onbekende waters laat navigeer.
My empathie met almal wat ‘n beroerte gehad het …
WAT IS ’N BREINAANVAL (BEROERTE)?
’n Breinaanval vind plaas wanneer ‘n bloedvat na die brein verstop raak, wat veroorsaak dat ‘n gedeelte van die brein nie meer bloed kry nie. Dit lei tot die afsterwing van breinselle en beskadiging van die aangetaste deel van die brein.
’n Breinaanval is anders as ‘n breinbloeding. By ‘n breinbloeding bars ‘n bloedvat in die brein, wat veroorsaak dat bloed die breinweefsel beskadig. Hoewel die gevolge soortgelyk kan wees, is ‘n breinbloeding en ‘n Beroerte twee verskillende toestande met verskillende behandelings.
’n Breinaanval en ‘n breinbloeding word dikwels gesamentlik as ‘n beroerte of cerebrovaskulêre voorval (CVA) bekend. Hierdie term verwys na ‘n ongeluk in die bloedvate van die brein. Ek noem vervolgens ’n breinaanval ’n beroerte (dus nie breinbloeding nie)
VERSKYNSELS VAN ‘N BEROERTE
Die simptome van ‘n Beroerte verskyn dikwels skielik en hang af van die deel van die brein wat geraak word. As die aanval byvoorbeeld aan die linkerkant van die brein is, kan die regterkant van die gesig, arm en/of been verlam raak. My verstopping was ’n aar in die nek. Die linkerbrein bevat ook by meeste mense die taalgebied. As dit gebied getref word, kan ‘n persoon dalk nie meer praat of ander mense verstaan nie. Ander dele van die brein is verantwoordelik vir wakker bly. As hierdie areas getref word, kan dit lei tot slaperigheid of selfs ‘n koma.
HOE OM ‘N BEROERTE TE HERKEN
As naaste kan u sekere tekens gebruik om te kyk of iemand ‘n Beroerte het. Hier is ‘n paar kontrolemetodes:
Gesig: ‘n Beroerte kan ‘n skewe gesig veroorsaak. Vra die persoon om hul tande te wys om te kyk vir asimmetrie (oneweredig).
Arm/Been: Vra die persoon om beide arms reguit vorentoe te steek. Kyk vir enige tekens van verlamming.
Taal: As iemand skielik moeilik praat (hakkel) of onsamehangende woorde gebruik, vra die persoon om ‘n sin na te sê.
Ander Tekens: ‘n Beroerte kan ook lei tot vaag of dubbel sien, blindheid in een oog, of balansprobleme (my balans is grootliks weg).
OORSAKE VAN ‘N BEROERTE
Die hoofoorsaak van ‘n bloedvatafsluiting is meestal ‘n bloedklont wat in ‘n bloedvat van die brein vasloop. Hier is ‘n paar faktore wat tot die vorming van bloedklonte kan lei:
Aarverkalking: Met veroudering word die bloedvate se binnekant ruwer as gevolg van vet- en kalsiumafsettings. Dit bevorder die vorming van bloedklonte.
Hoë Bloeddruk: Hoë bloeddruk kan die risiko van ‘n Beroerte verhoog.
Diabetes: Diabetiese pasiënte is meer geneig om bloedklonte te ontwikkel.
Rook: Rook verhoog die risiko van bloedklonte en aderverkalking.
Oorgewig: Oorgewig persone het ‘n hoër risiko vir verskeie vaskulêre siektes, insluitend ‘n Beroerte.
Hartritmestoornisse: Abnormale hartritmes kan bloedklonte veroorsaak wat na die brein beweeg en ‘n infarct veroorsaak.
GEVOLGE VAN ‘N BEROERTE
‘n Beroerte kan ernstige gevolge hê, insluitend:
Lichamlike Gevolge:
Verlamming van een kant van die liggaam
Spraakprobleme
Geheueverlies
Verlies van sig in een oog
Balans- en koördinasieprobleme
Psigologiese Gevolge:
Depressie
Angs
Verlaagde selfbeeld
Sosiale isolasie
BEHANDELING VAN ‘N BEROERTE
Die behandeling van ‘n Beroerte fokus op die vinnige heropening van die verstopte bloedvat om verdere skade te voorkom. Onthou dis beter om so gou as moontlik behandeling te kry, binne 4 uur. Die proses begin reeds wanneer die ambulans ontbied word en behels noue samewerking tussen verskillende mediese afdelings. Hier is die hoofstappe:
Medikasie: Toediening van medikasie wat die bloedklont kan oplos.
Intra-arteriële Trombectomie (IAT): In sommige gevalle waar groot bloedvate verstop is, kan ‘n kateter gebruik word om die klont direk te verwyder.
Fisioterapie, arbeidsterapie en logopedie
SAMEVATTING
‘n Beroerte is ‘n mediese noodgeval wat vinnige en effektiewe behandeling vereis. Deur bewus te wees van die tekens en simptome van ‘n beroerte, kan lewens gered en die uitkomste vir diegene wat daardeur geraak word, verbeter word. Dit is belangrik om ‘n gesonde leefstyl te handhaaf en risikofaktore soos hoë bloeddruk, diabetes, rook, alkohol en oorgewig te bestuur om die risiko van ‘n Beroerte te verminder.