PREEK – ‘HESPED’ HULDEBLYK VAN DIE OU TESTAMENT

PREEK: ABRAHAM SE ‘HART BREEK’ SONDAG 6 OKTOBER 2024

GENESIS 23 verse 1 tot 2: EN die lewensdae van Sara was honderd-sewen-en-twintig jaar. Dit was die lewensjare van Sara. En Sara het gesterwe in Kirjat-Arba, dit is Hebron, in die land Kanaän; en Abraham het gekom om oor Sara te ROUKLAAG EN HAAR TE BEWEEN.

1. INLEIDING

In Genesis 23 lees ons van die dood van Sara, ‘n stammoeder van geloof, en hoe Abraham oor haar getreur het. Die teks sê: “Sara is oorlede in Kirjat-Arba, dit is Hebron, in die land Kanaän, en Abraham het gekom om oor Sara te treur (lispod) en oor haar te ween (v’livkotah)” (Genesis 23:2). Hierdie gedeelte stel ons bekend aan die antieke gebruik van treur, bekend as hesped, wat deel van ons tradisie is sedert die vroegste tye. Dit leer ons nie net oor verdriet nie, maar ook oor die eerbewys aan die afgestorwenes deur verhale en herinneringe, ‘n vorm van treur wat diepe troos aan die lewendes bied.

Vandag kom ons bymekaar nie net om te treur nie, maar om die lewe van ons geliefde te onthou en te vier, om ‘n hesped te gee – ‘n diep persoonlike refleksie van wie hulle was. Dus ’n Ou Testamentiese Huldeblyk. Deur dit te doen, soek ons troos, wetende dat hul herinnering in ons harte sal voortleef en dat hul verhaal ons lewens sal vorm.

• DIE BELANG VAN TREUR (HESPED)

In die Joodse tradisie word die mitswa (heilige opdrag) van hesped uitgevoer wanneer iemand sterf, soos ons sien in die gevalle van Jakob, Samuel, Saul en Jonathan. Die daad van treur is meer as net die uitdrukking van verdriet; dit is ‘n heilige plig om die verhaal van die afgestorwene te vertel. Die hesped is nie bloot ‘n lofrede wat prestasies en deugde opsom nie, maar eerder ‘n innige refleksie oor die wese van die persoon se lewe, wat hul sterk punte en hul tekortkominge insluit.

Die belangrikheid van die hesped lê daarin dat dit die oorledene op ‘n manier “weer tot lewe bring”, waardeur hul gees voortgaan om die wêreld te vorm deur diegene wat hulle onthou. Wanneer ons hul lewe, hul dade en hul keuses herroep, word ons herinner dat elke lewe ‘n inherente waarde het, ongeag wêreldse prestasies. Elke lewe, soos Sara s’n, laat ‘n unieke en onuitwisbare merk op diegene rondom hulle.

Net soos Abraham oor Sara geween het, was sy trane nie net vir haar dood nie, maar vir die lewe wat hulle gedeel het, die impak wat sy gehad het, en die leemte wat deur haar afwesigheid gelaat is. Op dieselfde manier word ons ook aangemoedig om te ween, te reflekteer en die verhaal te vertel van die een wat ons vandag treur.

• HESPED: ‘N MITSWA VAN WAARHEID EN LIEFDE

Wanneer ons ‘n hesped lewer, vervul ons een van die grootste mitswa’s (Heilige Opdragte) wat ons kan bied – dis dan ‘n herinnering aan ons geliefde met woorde wat uit die hart kom. Die Shulchan Aruch (Kode van Joodse Wette) leer ons dat ‘n hesped die “hart moet breek”, wat beteken dat dit gevul moet wees met emosie, waarheid en eerlikheid. Dit is nie bedoel om ‘n formele opsomming van prestasies te wees nie, maar ‘n manier om die ware wese van die persoon uit te druk—wie hulle was, die verhoudings wat hulle gekoester het, en die impak wat hulle op hul geliefdes gehad het.

Deur ‘n hesped te gee, skroom ons nie weg van die kompleksiteite (ingewikkelheid) van die persoon se lewe nie. Ons praat oor hul vriendelikheid, hul humor, hul onvolmaakthede, en die oomblikke wat hulle mens gemaak het. Deur dit te doen, vind ons troos in die wete dat ons ‘n ware beeld van wie hulle was, skilder.

‘n Hesped kan ook genesing bring. Dit stel ons in staat om ons verdriet te verwerk deur die vreugde, die lag, en selfs die uitdagings wat ons met die oorledene gedeel het, te onthou. Hierdie stories herinner ons nie net aan hul teenwoordigheid nie, maar bring hulle ook, al is dit net vir ‘n oomblik, weer tot lewe in ons harte.

• HESPED AS TROOS IN ROU:

In oomblikke van diep rou, mag woorde onvoldoende voel. Tog stel die daad om ‘n hesped te gee, ons in staat om daardie rou te verwerk deur die waarheid van ons geliefde se lewe uit te spreek. Ons vertel stories wat lag, trane, en al die emosies wat deel van rou is, ontlok. Soos ons oor hul lewe reflekteer, begin ons ook sien hoe hul herinnering ons steeds vorm.

In Genesis 23, wanneer Abraham oor Sara treur, treur hy nie net in stilte nie. Hy maak ‘n openbare treuruiting (rouklaag), wat verseker dat Sara se lewe en nalatenskap geëer word. Hierdie daad bring ‘n mate van troos in sy hart, want hy treur nie net oor haar dood nie, maar vier ook haar lewe.

Net so word ons aangemoedig om ons rou uit te spreek, om openlik te reflekteer oor die lewe wat ons nou treur. Deur dit te doen, vind ons troos in die wete dat ons nie alleen in ons smart is nie, en dat ons geliefde se herinnering sal voortleef deur ons stories.

• HESPED AS ‘N VOORTSETTING VAN LEWE

Een van die grootste geskenke van die hesped is dat dit die oorledene toelaat om op ‘n manier voort te leef deur die herinneringe wat ons deel. Wanneer ons die oomblikke wat saak gemaak het, die lesse wat hulle ons geleer het, en die liefde wat hulle gegee het, onthou, verseker ons dat hulle nooit werklik weg is nie. Hul lewe gaan voort om ons s’n te vorm, en hul nalatenskap leef voort deur die waardes, herinneringe, en stories wat hulle agterlaat.

Net soos Abraham se treur oor Sara ‘n manier was om haar te eer, so eer ons ook ons geliefde deur hul waarheid te spreek. Die hesped stel ons in staat om hul lewe in fokus te bring, sodat toekomstige geslagte van hulle kan leer, net soos ons gedoen het.

• SAMEVATTING

Die hesped is nie net ‘n formaliteit nie, maar ‘n bron van troos. Dit help ons om ons rou te verwerk deur ons geliefde se lewe na vore te bring, sodat ons hulle volledig kan onthou—hul vreugdes en hul hartseer, hul deugde en hul onvolmaakthede. Deur dit te doen, eer ons hul herinnering en laat ons hul verhaal voortgaan om ons lewens te vorm.

Soos ons vandag ons geliefde onthou, mag ons troos vind in die stories wat ons deel, in die herinneringe wat ons koester, en in die wete dat hul lewe voortgaan om ons s’n te raak.

TROOSGEBED: Liewe God van medelye,

Ons kom vandag na U met swaar harte, rou oor die verlies van ons geliefde. Ons vra vir U troos en vrede om ons in hierdie tyd van verdriet te omring. Help ons om die oomblikke van vreugde, die liefde wat ons gedeel het, en die herinneringe wat vir altyd by ons sal bly, te onthou.

Gee ons krag soos ons deur hierdie tyd van rou stap, en skenk ons die vrede wat kom van die wete dat ons geliefde nou in U sorg is. Mag hul herinnering vir ons ‘n seën en ‘n bron van troos wees. In hierdie oomblik van verdriet, dank ons U vir die geskenk van hul lewe, en ons vertrou hulle toe aan U ewige sorg.

AMEN

Mag die here jou troos …